وقتی کودک در دوران دنداندرآوردن کمتر غذا میخورد، ممکن است والدین نگران شوند که آیا مواد مغذی کافی دریافت میکند، چه غذایی برای لثه حساس او مناسبتر است و اگر شیر یا غذا را نپذیرد چه باید کرد. انتخاب غذای مناسب میتواند خوردن را برای بعضی کودکان راحتتر کند؛ اما لازم است سن، مرحله تغذیه و توانایی جویدن و بلع کودک را در نظر بگیرید.
غذای مقوی برای دندان درآوردن کودک الزاماً غذای خاص یا گرانقیمتی نیست. برای کودکی که غذای کمکی را شروع کرده است، غذاهای نرم و متنوع مانند سبزیجات کاملاً پخته و لهشده، تخممرغ کاملاً پخته، حبوبات نرم و میوه رسیده با بافت ایمن میتوانند بخشی از برنامه غذایی باشند. در مقابل، اگر نوزاد هنوز آماده شروع غذای کمکی نیست، رویش دندان بهتنهایی دلیلی برای شروع غذای جامد محسوب نمیشود.
در این راهنما میخوانید چه غذاهایی برای کودک هنگام دنداندرآوردن مناسباند، با بیاشتهایی و شیر نخوردن او چگونه برخورد کنید، چه خوراکیهایی خطر خفگی دارند و چه علائمی را نباید فقط به رویش دندان نسبت داد.
هنگام دندان درآوردن چه غذاهایی برای کودک مناسباند؟
برای تغذیه مناسب برای دندان درآوردن کودک ، ابتدا به این نکته توجه کنید که کودک در چه مرحلهای از تغذیه قرار دارد. نوزادی که فقط شیر میخورد، با کودکی که چند ماه است غذای کمکی مصرف میکند یا کودک نوپایی که غذای خانواده را میخورد، نیازهای یکسانی ندارد.
طبق راهنمای مرکز کنترل و پیشگیری بیماریهای آمریکا (CDC)، غذای کمکی معمولاً حدود ششماهگی و زمانی آغاز میشود که کودک آمادگی رشدی لازم را داشته باشد. شیر مادر یا شیر خشک در این دوره همچنان بخش مهمی از تغذیه نوزاد است و غذای کمکی باید در کنار آن قرار بگیرد، نه بهجای آن.
۱. غذاهای نرم و پخته
اگر کودک غذای کمکی را شروع کرده است، میتوانید با توجه به مهارت خوردن او از غذاهای زیر استفاده کنید:
- کدوحلوایی، سیبزمینی و هویج کاملاً پخته: پس از پخت، آنها را به بافتی تبدیل کنید که کودک بتواند با مهارت فعلی خود بهراحتی بخورد.
- فرنی یا جو دوسر پخته: بافت آن باید مناسب سن کودک باشد. برای افزایش ارزش غذایی، از مواد مناسب سن استفاده کنید و شکر اضافه نکنید.
- سوپ غلیظ و نرم: میتوان سبزیجات و مواد پروتئینی کاملاً پخته را در آن گنجاند. سوپ رقیق نباید جایگزین شیر مادر یا شیر خشک نوزاد شود.
- حبوبات کاملاً پخته: عدس و سایر حبوبات را به شکلی آماده کنید که کودک بتواند بدون دشواری آنها را ببلعد.
- موز رسیده یا گلابی نرم: متناسب با توانایی کودک له یا آماده شوند. میوه سفت و خام را صرفاً به دلیل دنداندرآوردن برای گاز زدن در اختیار کودک نگذارید.
قرار نیست تمام غذاهای همیشگی کودک را کنار بگذارید. اگر یک غذا را راحتتر میخورد، میتوانید بافت همان غذا را متناسب با سن او نرمتر کنید. غذاهای جدید نیز باید با رعایت اصول معرفی غذای کمکی و توجه به سابقه حساسیت کودک وارد برنامه غذایی شوند.

۲. غذاهای حاوی پروتئین و مواد معدنی
در دوران دنداندرآوردن، نیازهای تغذیهای کودک تغییر ناگهانی نمیکند. بدن او همچنان به دریافت متنوع مواد مغذی برای رشد طبیعی نیاز دارد. تخممرغ کاملاً پخته، گوشت نرم و کاملاً پخته، حبوبات لهشده و لبنیات مناسب سن میتوانند بخشی از برنامه غذایی متنوع کودک باشند.
- تخممرغ کاملاً پخته: منبع پروتئین است و باید با بافت مناسب و متناسب با توانایی خوردن کودک ارائه شود.
- گوشت یا مرغ کاملاً پخته و نرم: بافت سفت، ریشریشهای بلند یا تکههای بزرگ میتوانند بلع را دشوار کنند؛ آمادهسازی ایمن اهمیت دارد.
- عدس و سایر حبوبات پخته: پس از پخت کامل، بافت آنها را با توجه به مهارت جویدن و بلع کودک تنظیم کنید.
- ماست ساده و بدون شکر افزوده: میتواند در سن مناسب بخشی از غذای کمکی باشد. لبنیات باید متناسب با سن و شرایط کودک انتخاب شوند.
کلسیم، فسفر و ویتامین D در رشد طبیعی استخوانها و دندانها نقش دارند؛ اما نباید از این موضوع نتیجه گرفت که مصرف یک ماده غذایی مشخص درد رویش دندان را درمان میکند یا زمان بیرون آمدن دندان را جلو میاندازد.
۳. خوراکیهای کمی خنک برای کودکِ آماده غذای کمکی
برخی کودکان خوراکیهای کمی خنک را بهتر میپذیرند. اگر کودک غذای کمکی را شروع کرده و آن خوراکی کودک موقع دندان دراوردن با سن و مهارت خوردن او سازگار است، میتوانید غذا را در دمای خنک، نه یخزده، پیشنهاد کنید.
- پوره میوهای که در یخچال خنک شده است.
- ماست ساده و بدون شکر افزوده، در صورتی که برای سن کودک مناسب باشد.
- غذای نرم و خنکشدهای که کودک پیشتر مصرف کرده و با آن آشناست.
خوراکی خنک ممکن است برای بعضی کودکان خوشایندتر باشد، اما نباید آن را درمان قطعی درد لثه دانست. تکههای یخ، میوه یخزده یا قطعات سفت و سخت برای جویدن مناسب نیستند؛ ممکن است به دهان آسیب بزنند یا خطر خفگی ایجاد کنند.
راهنمای انتخاب غذا هنگام دندان درآوردن کودک
| گروه غذایی | نمونههای قابل بررسی | نکته مهم در آمادهسازی |
|---|---|---|
| سبزیجات | کدوحلوایی، سیبزمینی و هویج پخته | کاملاً پخته و متناسب با مهارت خوردن کودک له یا نرم شوند. |
| میوه | موز رسیده، گلابی نرم یا میوه پخته | از تکههای سفت، گرد و لغزنده یا بافت خطرناک پرهیز کنید. |
| پروتئین | تخممرغ کاملاً پخته، گوشت نرم و حبوبات پخته | باید کاملاً پخته و برای توانایی بلع کودک مناسب باشند. |
| غلات | جو دوسر پخته و فرنی مناسب سن | از افزودن شکر و نمک غیرضروری خودداری کنید. |
| لبنیات | ماست ساده و پنیر مناسب سن | نوع لبنیات و شیوه مصرف را با سن کودک هماهنگ کنید. |

اگر کودک هنگام دندان درآوردن غذا نمیخورد چه کنیم؟
کم شدن موقت تمایل به غذا ممکن است همزمان با حساسیت لثه اتفاق بیفتد، اما هر نوع بیاشتهایی را نباید به دنداندرآوردن نسبت داد. خستگی، بیماری، تغییر برنامه خواب، ناآشنایی با غذا یا دشواری در خوردن نیز ممکن است در کاهش اشتها نقش داشته باشند.
اگر کودک غذای کمکی میخورد، هدف این نیست که به هر روش ممکن تمام وعده را بخورد؛ هدف، پیشنهاد غذای مناسب، حفظ آرامش وعده و توجه به دریافت مایعات و شیر است.
- وعده را کوچکتر کنید: مقدار کمی غذا پیشنهاد دهید و بر اساس علائم گرسنگی و سیری کودک پیش بروید.
- بافت غذا را بررسی کنید: ممکن است کودک غذای نرمتر را بهتر بپذیرد؛ بافت را متناسب با سن و مهارت خوردن او تنظیم کنید.
- برای خوردن اصرار نکنید: مجبور کردن کودک به خوردن یا طولانی کردن وعده میتواند غذا خوردن را به تجربهای پراسترس تبدیل کند.
- غذای آشنا را در اولویت بگذارید: در روزهایی که کودک بیمیل است، میتوانید غذاهای آشنای مناسب سن را پیشنهاد کنید و معرفی خوراکیهای جدید را به زمان مناسبتری موکول کنید.
- به وضعیت عمومی کودک توجه کنید: مقدار شیرخوردن، نوشیدن مایعات، ادرار و سطح هوشیاری از تعداد قاشقهایی که خورده مهمتر است.
در تغذیه پاسخگو، والدین غذای متناسب با سن و نیاز کودک را فراهم میکنند و به نشانههای گرسنگی و سیری او پاسخ میدهند. رد کردن یک وعده بهتنهایی لزوماً به معنی مشکل جدی نیست؛ اما ادامه یافتن بیاشتهایی یا همراه شدن آن با علائم دیگر نیازمند بررسی است.

درمان بیاشتهایی کودک هنگام دندان درآوردن؛ چه زمانی کافی است غذا را نرمتر کنیم؟
اگر کودک هنوز سرحال است، مایعات و شیر خود را دریافت میکند و فقط برای مدت کوتاهی به بعضی غذاها بیمیل شده است، میتوانید ابتدا بافت غذا و شیوه ارائه آن را بررسی کنید. لازم نیست برای جبران هر وعده کمحجم، خوراکی شیرین یا میانوعدههای مکرر و بیبرنامه بدهید.
اگر کودک غذای جامد میخورد، پیشنهاد مقدار کمتر از غذای معمول، استراحت کوتاه و دوباره پیشنهاد کردن غذا در زمان مناسب میتواند عملیتر از اصرار مداوم باشد. اگر غذا خوردن بهطور مکرر دشوار است، روند رشد کودک نگرانکننده شده یا کاهش اشتها ادامه پیدا کرده، علت باید بررسی شود.
دندان درآوردن و شیر نخوردن نوزاد؛ چه کاری انجام دهیم؟
شیر نخوردن نوزاد هنگام دندان درآوردن را نباید صرفاً با این فرض که دندان در حال بیرون آمدن است نادیده گرفت. در نوزادان، شیر مادر یا شیر خشک همچنان منبع اصلی تغذیه است و جایگزین کردن آن با سوپ، آبمیوه یا غذای جامد راهکار مناسبی برای جبران شیر نخوردن نیست.
- در صورت تمایل کودک، شیر را در محیطی آرام و بدون عجله پیشنهاد کنید.
- اگر کودک هنگام مکیدن ناراحت میشود، وضعیت او را مشاهده کنید و در صورت تداوم مشکل، از پزشک کودک راهنمایی بگیرید.
- تعداد پوشکهای خیس یا دفعات ادرار را با الگوی معمول کودک مقایسه کنید.
- اگر کودک شیر را بهطور مداوم رد میکند، نمیتواند مایعات را نگه دارد یا بیحال شده است، برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
غذای کمکی معمولاً حدود ششماهگی و با توجه به آمادگی رشدی شروع میشود. وجود دندان یا علاقه کودک به جویدن اشیا بهتنهایی به معنی آمادگی برای شروع غذای جامد نیست.

برای تسکین لثه کودک چه کارهایی ایمنترند؟
هدف از این اقدامات، کمک به کاهش ناراحتی کودک است؛ نه تسریع بیرون آمدن دندان. بر اساس راهنمای آکادمی اطفال آمریکا در وبسایت HealthyChildren.org و توصیههای NHS، چند روش ساده میتوانند برای بعضی کودکان مفید باشند:
- ماساژ ملایم لثه: با انگشت تمیز، لثه را بهآرامی ماساژ دهید. فشار زیاد یا وارد کردن وسیله سخت به دهان کودک لازم نیست.
- حلقه دندانی مناسب: از محصول سالم و متناسب با سن کودک استفاده کنید. اگر راهنمای سازنده اجازه میدهد، آن را در یخچال خنک کنید؛ حلقه را در فریزر قرار ندهید تا بیش از حد سفت و آسیبزا نشود.
- غذای نرم و خنک: تنها برای کودکی که غذای کمکی را شروع کرده و میتواند آن را ایمن بخورد، قابل بررسی است.
- آرام کردن کودک: در آغوش گرفتن، توجه و حفظ محیط آرام میتواند به تحمل بهتر ناراحتی کمک کند.
ژلهای بیحسکننده، قرصهای هومیوپاتی دنداندرآوردن و گردنبندهای کهربایی را بدون توصیه معتبر پزشکی برای تسکین لثه استفاده نکنید. درباره داروهای تسکین درد نیز باید سن، وزن و وضعیت کودک در نظر گرفته شود؛ برای انتخاب دارو و مقدار مصرف، از پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرید.
برای مطالعه علائم عمومی رویش دندان، ترتیب تقریبی آن و مواردی که نیازمند بررسیاند، به صفحه دندان درآوردن نوزادان؛ سن، علائم و مشکلات احتمالی مراجعه کنید. این مقاله حاضر بهطور اختصاصی روی تغذیه و غذا خوردن کودک تمرکز دارد.

چه غذاها و خوراکیهایی هنگام دنداندرآوردن مناسب نیستند؟
هر خوراکی نرم یا طبیعی لزوماً برای هر سنی ایمن نیست. شکل، اندازه، سفتی و چسبندگی غذا میتواند خطر خفگی را افزایش دهد؛ بنابراین، آمادهسازی غذا باید با توانایی رشدی کودک متناسب باشد.
- تکههای سفت میوه و سبزی خام: مانند تکههای سفت سیب یا هویج که جویدن آنها برای کودک خردسال دشوار است.
- انگور کامل، مغزهای کامل و خوراکیهای گرد و لغزنده: میتوانند در راه تنفس گیر کنند. شکل و اندازه ایمن غذا اهمیت دارد.
- تکههای یخزده یا بسیار سفت: برای جویدن یا فشار دادن روی لثه مناسب نیستند.
- بیسکویتهای دنداندرآوردن و خوراکیهای شیرین: بعضی از این محصولات قند و نمک زیادی دارند و تکههای جداشده از آنها ممکن است خطر خفگی ایجاد کنند.
- عسل برای کودک زیر ۱۲ ماه: به دلیل خطر بوتولیسم نوزادی نباید به کودک زیر یک سال داده شود.
- آبمیوه برای جبران شیر نخوردن: برای نوزاد جایگزین مناسبی برای شیر مادر یا شیر خشک نیست.
CDC تأکید میکند که بافت و شکل غذا باید با مرحله رشد کودک متناسب باشد و هنگام غذا خوردن، بزرگسال باید مستقیماً مراقب کودک باشد. کودک باید در وضعیت نشسته و امن غذا بخورد؛ هنگام راه رفتن، بازی یا دراز کشیدن نباید غذا در دهان داشته باشد.
برای آشنایی بیشتر با اثر خوراکیها بر سلامت دندان و خطر پوسیدگی، مقاله خوراکیهای مفید و مضر برای دندان کودکان را بخوانید. آن صفحه درباره سلامت دندان در برنامه غذایی روزمره است؛ در این صفحه، تمرکز بر انتخاب غذای ایمن در دوره رویش دندان قرار دارد.

آیا ویتامین D، کلسیم یا غذای مقوی باعث میشود دندان کودک زودتر دربیاید؟
خیر؛ شواهد معتبر، مصرف یک غذای خاص را بهعنوان روشی قابلاعتماد برای جلو انداختن زمان رویش دندان معرفی نمیکنند. زمان رویش دندان در کودکان متفاوت است و تغذیه متعادل به رشد طبیعی کودک کمک میکند، نه اینکه زمان بیرون آمدن دندان را تضمین کند.
کلسیم و فسفر در ساختار دندان و استخوان نقش دارند و ویتامین D به جذب کلسیم کمک میکند. این موضوع به معنی آن نیست که کودک برای رویش دندان به مکمل اضافه نیاز دارد یا با مصرف بیشتر ویتامین میتوان زمان دنداندرآوردن را تغییر داد.
- نیاز کودک به مکمل باید با توجه به سن، نوع تغذیه و توصیه پزشک تعیین شود.
- ویتامین یا ماده معدنی را برای افزایش سرعت رویش دندان خودسرانه مصرف نکنید.
- اگر رویش دندانها بهطور قابل توجهی با انتظار معمول متفاوت است یا نگرانی دیگری درباره رشد وجود دارد، ارزیابی دندانپزشکی یا پزشکی مناسبتر از مصرف خودسرانه مکمل است.
اگر نگرانی شما درباره دیر درآمدن دندان دائمی است، موضوع با تغذیه دوران رویش دندانهای شیری تفاوت دارد. راهنمای رشد نکردن دندان دائمی کودکان به این مسئله میپردازد.
چه زمانی بی اشتهایی کودک موقع دندان دراوردن نیازمند بررسی پزشکی است؟
کم شدن موقت تمایل به غذا با امتناع مداوم از شیر و مایعات یکسان نیست. همچنین تب واقعی، اسهال یا استفراغ قابلتوجه را نباید بدون بررسی به دنداندرآوردن نسبت داد. طبق راهنمای NHS و آکادمی اطفال آمریکا، علائم شدید یا نگرانکننده ممکن است علت دیگری داشته باشند.
در صورت مشاهده موارد زیر، با پزشک کودک تماس بگیرید یا بر اساس شدت علائم، برای ارزیابی فوری اقدام کنید:
- کاهش واضح تعداد پوشکهای خیس یا دفعات ادرار نسبت به حالت معمول.
- خشکی دهان، گریه بدون اشک یا بیحالی غیرمعمول.
- امتناع مداوم از شیر یا مایعات، یا دشواری در بلع.
- استفراغ مکرر، اسهال قابلتوجه یا تب همراه با بدحالی.
- ادامه یافتن بیاشتهایی، کاهش وزن یا نگرانی درباره روند رشد کودک.
- تورم شدید لثه، ترشح چرک یا درد غیرمعمول در دهان.
اگر کودک زیر سه ماه تب ۳۸ درجه سانتیگراد یا بیشتر دارد، ارزیابی فوری پزشکی ضروری است. در سایر سنین نیز تب قابلتوجه، بدحالی یا علائم کمآبی نباید صرفاً به رویش دندان نسبت داده شوند.
بعد از بیرون آمدن اولین دندان، مراقبت دهان را شروع کنید
با بیرون آمدن اولین دندان، مراقبت روزانه از دهان اهمیت پیدا میکند. تغذیه متنوع به رشد کودک کمک میکند، اما جای مسواک زدن و پیشگیری از پوسیدگی را نمیگیرد. مصرف مکرر خوراکیهای شیرین و نوشیدنیهای شیرین میتواند خطر پوسیدگی دندانهای شیری را افزایش دهد.
برای آشنایی با روش تمیز کردن دندانها در سنین مختلف، راهنمای روش صحیح مسواک زدن کودکان را مطالعه کنید. مقدار خمیردندان فلورایددار و شیوه مسواک زدن باید متناسب با سن کودک باشد و در صورت تردید، از دندانپزشک کودکان راهنمایی بگیرید.
منابع پزشکی برای مطالعه بیشتر
- آکادمی اطفال آمریکا (HealthyChildren.org): نکاتی که والدین باید درباره اولین دندان کودک بدانند
- مرکز کنترل و پیشگیری بیماریهای آمریکا (CDC): زمان و شیوه شروع غذای کمکی
- مرکز کنترل و پیشگیری بیماریهای آمریکا (CDC): غذاهای خطرناک از نظر خفگی و روش پیشگیری
- سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS): روشهای کمک به کودک هنگام دنداندرآوردن
- سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS): علائم دنداندرآوردن و زمان مراجعه برای دریافت راهنمایی پزشکی
این راهنما برای آگاهی عمومی والدین تهیه شده است و جایگزین ارزیابی فردی پزشک یا دندانپزشک کودکان نیست. اگر درباره تغذیه، رشد یا رویش دندان کودک نگرانی دارید، تصمیمگیری باید با توجه به سن، علائم و وضعیت اختصاصی او انجام شود.
پرسشهای پرتکرار درباره غذای مناسب برای دندان درآوردن کودک
برای دندان درآوردن بچه چی خوبه؟
اگر کودک غذای کمکی را شروع کرده است، غذاهای نرم و متناسب با سن مانند سبزیجات کاملاً پخته، میوه رسیده و لهشده، تخممرغ کاملاً پخته و حبوبات نرم میتوانند گزینههایی برای وعده غذایی باشند. بافت و اندازه غذا باید با توانایی جویدن و بلع کودک هماهنگ باشد.
بهترین غذا برای دندان درآوردن کودک چیست؟
یک غذای واحد بهعنوان بهترین غذا برای همه کودکان وجود ندارد. انتخاب مناسب به سن، مرحله تغذیه، مهارت خوردن و وضعیت سلامت کودک بستگی دارد. تنوع غذایی و ایمنی آمادهسازی از انتخاب یک خوراکی خاص مهمتر است.
ایا دندان درآوردن باعث بی اشتهایی کودک می شود؟
ممکن است حساسیت لثه با کاهش موقت تمایل به بعضی غذاها همراه شود؛ اما بیاشتهایی شدید یا طولانی، شیر نخوردن مداوم، تب قابلتوجه، استفراغ یا نشانههای کمآبی را نباید فقط به دنداندرآوردن نسبت داد.
درمان بی اشتهایی کودک هنگام دندان دراوردن چیست؟
اگر کودک حال عمومی خوبی دارد، میتوانید مقدار کمتری غذا پیشنهاد دهید، بافت غذای آشنا را نرمتر کنید و به نشانههای گرسنگی و سیری او توجه داشته باشید. اجبار به غذا خوردن مناسب نیست. در صورت تداوم بیاشتهایی یا کاهش شیرخوردن و ادرار، کودک باید ارزیابی شود.
اگر نوزاد هنگام دنداندرآوردن شیر نخورد چه کنیم؟
شیر مادر یا شیر خشک را خودسرانه با سوپ، آبمیوه یا غذای جامد جایگزین نکنید. اگر نوزاد بهطور مداوم شیر را رد میکند، پوشک خیس او کمتر شده یا بیحال است، برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
آیا میتوان برای دنداندرآوردن به کودک میوه یخزده داد؟
تکههای یخزده یا بسیار سفت میتوانند به دهان آسیب بزنند یا خطر خفگی ایجاد کنند. برای کودکی که غذای کمکی را شروع کرده است، خوراکی نرم و کمی خنک، در صورتی که با سن و مهارت خوردن او سازگار باشد، انتخاب مناسبتری است.
آیا ویتامین D باعث زودتر درآمدن دندان نوزاد میشود؟
ویتامین D برای رشد طبیعی استخوان و دندان اهمیت دارد، اما مصرف بیشتر از مقدار توصیهشده، زمان رویش دندان را بهطور قابلاعتماد جلو نمیاندازد. مقدار مکمل باید بر اساس سن و توصیه پزشک کودک تعیین شود.
آیا برای راحت دندان درآوردن کودک باید غذای خاصی بدهیم؟
خیر؛ غذای خاصی برای تسریع رویش دندان ثابت نشده است. غذای متناسب با سن، بافت ایمن، ادامه دریافت شیر در نوزاد و توجه به علائم غیرمعمول، اصول مهمتری هستند.
آیا هنگام دنداندرآوردن باید غذای جامد را قطع کنیم؟
معمولاً نیازی نیست تمام غذاهای جامد را کنار بگذارید. اگر کودک غذای کمکی را شروع کرده و میتواند غذا را ایمن بخورد، میتوانید بافت و مقدار وعده را با توجه به تمایل او تنظیم کنید. اگر بلع دشوار شده یا کودک مایعات را هم نمیپذیرد، باید علت بررسی شود.



